Çatı faresi ve lağım faresi aynı peleti yemez

Bir binada kemirgen sorunu konuşulurken kullanılan “fare” kelimesi en az üç ayrı türü kapsar ve bu üç türün davranışı birbirine benzemez. Rattus norvegicus zemine ve altına aittir; iri gövdeli, kısa ve kalın kuyrukludur, kazar. Rattus rattus yukarıya aittir; daha ince, kuyruğu gövdesinden uzun, çevik bir tırmanıcıdır. Mus musculus ise küçüktür, dar alanlarda yaşar ve bir binanın mutfak katında kendine yeter.

Dikey harita: kim nerede yaşar

Zemin türü bodrumu, kanalizasyon bağlantılarını, temel çevresindeki toprağı ve zemin kat depolarını kullanır. Yuvasını kazarak yapar; bina duvarı ile toprağın birleştiği hatta açılan yuvarlak ağızlar bu türün imzasıdır. Tırmanıcı tür ise çatı arasını, asma tavanı, kablo tavalarını, sarmaşık kaplı cepheleri ve ağaç dallarının çatıya değdiği noktaları kullanır. Aynı binada ikisi birden bulunabilir ve genellikle birbirlerinin alanına girmezler.

Bu ayrım doğrudan uygulamaya çevrilir. Zemin türü için istasyon duvar dibine, yürüyüş koridoruna ve yuva ağzının yakınına konur. Tırmanıcı tür için zemine konan istasyonun ziyaret edilme olasılığı düşüktür; kutu kirişe, kablo tavası hizasına ya da asma tavan boşluğuna sabitlenmelidir. Aynı ürün, yanlış yükseklikte, aylarca dokunulmadan kalır ve bu durum “bu ilaç işe yaramıyor” cümlesini üretir.

Neofobi: yem yenmediğinde ne olmuştur

Kemirgen davranışında yaygın olarak bilinen bir özellik, iri sıçanların ortamdaki yeni nesnelere karşı temkinli davranmasıdır. Bilinen bir güzergâha yerleştirilen yeni bir kutu, birkaç gün boyunca çevresinden dolaşılabilir. Küçük ev faresi ise tersine meraklıdır ve yeni nesneyi hızla inceler.

Bunun sahadaki karşılığı, ilk okuma gününün türe göre değişmesidir. Ev faresi dosyasında birkaç gün içinde bir tüketim beklenir; iri sıçan dosyasında aynı süre içinde hiçbir şey olmaması normaldir ve kutuyu hemen kaldırıp yer değiştirmek hatadır. Erken verilen “yemedi” hükmü, çoğu zaman türün değil, sabrın sorunudur. Bu yüzden takip aralığı baştan konuşulur ve kayıt tutulur.

Beslenme tercihi ve fiziksel iz

Zemin türü daha çok protein ve yağ içeren atığa, çöp hattına ve organik artığa yönelir. Tırmanıcı tür tahıl, kuru meyve ve tohum ağırlıklı beslenmeye daha yatkındır; kuru gıda deposu ve tavan arasında bulunan kalıntılar buna işaret eder. Ev faresi ise az miktarda ve çok noktadan beslenir; bu, tek bir yem noktasının onun için yeterli olmaması demektir ve nokta sayısını artırmayı gerektirir.

İz de ayırt eder. Kalın, kütlesel ve düzenli bir yağ bandı zemin türünün defalarca kullandığı bir duvar dibini gösterir. Asma tavan üzerinde ya da kablo boyunca ilerleyen ince izler ve yüksekte bulunan dışkı, tırmanıcı türe aittir. Kemirme izinin yüksekliği bile bilgi verir: bir metrenin üzerindeki taze kemirme, zemin türüyle açıklanmaz.

İstanbul’da hangi doku hangi türü besler

Sahil dolgusu üzerine kurulmuş semtler, eski kanalizasyon şebekesine bağlı bodrumlar, pazar yeri ve balıkçı hattı çevresi zemin türü için elverişlidir. Tarihi yarımadanın mahzenli yapıları, ahşap çatılı eski evler, sarmaşık kaplı bahçe duvarları ve büyük ağaçların çatıya yaslandığı bahçeli konutlar tırmanıcı türe uygun bir dikey ağ sunar. Kentsel dönüşümle açılan boş parseller ve inşaat çukurları ise her iki türe geçici bir üs verir.

Üç türün geçebileceği aralık aynı değildir

Kapatma işinde kullanılan ölçüler türe göre değişir ve bu, sahada sık atlanan bir ayrıntıdır. Küçük ev faresi için çok dar bir aralık bile yeterlidir; kafatası esnek olmasa da gövde yassılabilir ve bir kalemin geçtiği boşluk pratikte geçilebilir sayılır. İri sıçanlar daha geniş bir açıklık ister ama gerekiyorsa mevcut bir boşluğu kemirerek genişletir; yani bugün küçük olan bir delik, birkaç gece içinde büyütülebilir.

Bunun anlamı şudur: kapatmada hedef, aralığı küçültmek değil sıfırlamaktır. Yarım kapatılmış bir delik, kemirilmeye davetiye çıkarır ve kapatma malzemesi kemirilebilir cinstense sonuç birkaç hafta sürer. Metal ağ, çelik yün ya da sac takviyeli dolgu bu işi kalıcı hale getirir; tek başına silikon ya da poliüretan köpük getirmez.

Ortak nokta: kablo ve delik

İki türü de birleştiren tek şey diş fizyolojisidir. Kesici dişler sürekli uzar ve aşındırılmak zorundadır; bu yüzden kemirme bir beslenme davranışı değil, zorunluluktur. Kablo yalıtımı, plastik boru, ahşap kasa ve alçıpan bu ihtiyacı karşılayan yüzeylerdir. Elektrik tesisatındaki hasar, kemirgen dosyalarının en pahalı kalemidir ve hiçbir yem programı bunu geri almaz.

Bu yüzden her iki tür için de nihai çözüm aynı kalemde birleşir: giriş kapatma. Altı milimetrelik bir aralık geçilebilir sayılır ve kapatma malzemesi kemirilemez olmalıdır. Yem, kapatmanın yerine geçmez; kapatmanın kazandırdığı zamanı doldurur.