Planlı şehrin plansız boşlukları: Başakşehir

Yeni yapılmış, geniş, düzenli bir yerleşimde haşere olmayacağı sanılır. Oysa binanın yaşı tek başına hiçbir şey söylemez; belirleyici olan boşlukların nerede olduğu ve o boşluklara ne zaman kimsenin bakmadığıdır. Başakşehir’in stoğu bu bakımdan öğreticidir, çünkü aynı ilçede henüz teslim edilmemiş bloklarla otuz yıllık sanayi parselleri birkaç kilometre arayla duruyor.

Teslim dalgası neden toplu bir sorun üretir

Yüzlerce dairenin aynı ay içinde teslim edildiği bir blokta taşınma bir yıla yayılır. Yani bir yıl boyunca aynı merdivende dolu ve boş daireler yan yana bulunur. Dolu dairelerde ısınma ve gıda vardır, boş dairelerde rahatsız edilmeyen boşluk. İkisi bir arada olduğunda popülasyon boş tarafta yerleşip dolu tarafta beslenir; şikâyet eden hep taşınmış olandır, kaynak ise kapısı kilitli duran komşudur.

Bu tabloda daire bazlı iş neredeyse hiç sonuç vermiyor. Yönetimin, boş dairelerin anahtarını da kapsayan bir uygulama kararı alması gerekiyor. Alınamadığı durumlarda yaptığımız şey, dolu daireleri korumaya almak ve bunu geçici bir çözüm olarak yazmak.

Teslim dönemine özgü ikinci bir ayrıntı, tadilat trafiğidir. Yeni daireler yıllarca sürekli tadilat görür; kırılan duvar, açılan tesisat kanalı ve depolanan malzeme, kapatılmış olan geçişleri yeniden açar. Bir blokta yapılan uygulamanın ömrünü belirleyen şey çoğu zaman kimyasal değil, o blokta o ay kaç dairenin tadilatta olduğu.

İkitelli’nin ritmi mevsim değil vardiya

Sanayi sitelerinde faaliyet yoğunluğu mevsime değil sipariş hacmine bağlıdır. Atık miktarı, kapıların açık kalma süresi ve gece hareketi bu hacimle birlikte değişir. Aynı parselde altı ay sakin geçen bir dönemin ardından iki ay yoğun bir dönem gelebilir ve popülasyon o iki ayda kurulur. Bu yüzden sanayi adreslerinde izleme aralığını sabit tutmuyor, yoğun dönemde sıklaştırıyoruz.

Sanayi ile konutun sınırında oturan bloklarda ise basınç dışarıdan gelir ve iç uygulamayla karşılanamaz. Orada iş kabuktadır: otopark rampasının yan boşluğu, jeneratör odasının havalandırması, yükleme kapısının eşiği.

Depolama biçimi de burada belirleyici. Sanayi parsellerinde ürün çoğu zaman açık raf yerine kapalı kasa ve big bag içinde tutulur; bu, dışarıdan bakınca düzenli görünen ama iç yüzeyi hiç kontrol edilmeyen bir sistemdir. Kasa içinde başlayan bir aktivite, kasa sevk edilene kadar fark edilmez. Numune usulü kasa açtırmadan yapılan bir depo keşfi, deponun sadece koridorlarını görmüş olur.

Bahçeşehir peyzajı üçüncü bir tablo çizer

Geniş yeşil alan, gölet ve düzenli sulama bir arada olduğunda ortaya bakımlı ama biyolojik olarak zengin bir ortam çıkar. Bu zenginlik pire ve sivrisinek açısından doğrudan bir üretim kapasitesi anlamına gelir. Buradaki iş bina değil alan işidir ve alan işi, yönetimin peyzaj programıyla birlikte planlanmadığında yarım kalır. Bir sitede aynı hafta içinde hem uygulama hem budama yapılıyorsa, budama sonrası açığa çıkan yeni yüzeyler işlenmemiş kalıyor.

Güvercintepe ve Şahintepe: eski doku iptal olmadı

İlçenin adı yeni yerleşimle anılsa da, eski mahalle dokusu ortadan kalkmadı. Dar sokak, bitişik nizam yapı, ortak çöp noktası ve yıllardır kullanılan kiler burada hâlâ geçerli. Bu bölgelerde karşılaştığımız tablo, ilçenin yeni bölümlerindekiyle ilgisiz; kentsel dönüşüm ilerledikçe iki doku arasında da bir kayma yaşanıyor. Yıkımın başladığı sokakta kemirgen basıncı önce artıyor, blok bittikten sonra düşüyor.

Eski dokuda bir de hayvan besleme alışkanlığı devrede. Sokak hayvanları için bırakılan mama, akşamdan sabaha kadar açıkta kalıyor ve bu, kemirgen için düzenli bir öğün anlamına geliyor. Beslemeyi bırakmak kimsenin isteyeceği bir şey değil; kabın sabah toplanması ve besleme noktasının bina girişinden uzağa alınması ise fark yaratıyor. Bunu mahalle sakinleriyle konuşmadan çözülen bir bina hatırlamıyorum.

Blok bazlı uygulamanın aritmetiği

On daire tek tek uygulama yaptırdığında on ayrı keşif, on ayrı gidiş ve on ayrı takvim ortaya çıkar. Aynı on daire blok kararıyla hareket ettiğinde tek keşif, ortak alan dahil tek plan ve ortak bir kontrol tarihi olur. İkincisi hem daire başına ucuz hem teknik olarak doğru, çünkü aradaki geçiş hatları aynı gün kapanıyor. Bu ilçede yönetimlerin kurumsal olarak işliyor olması avantaj; kullanılmadığında da avantaj olmaktan çıkıyor.

Yeni bina, sıfır sorun demek değil

En sık düzelttiğimiz beklenti bu. Sıfır binada tesisat geçişleri kapatılmamış olabilir, asma tavan boşluğu blok boyunca devam ediyor olabilir, çöp odası ilk günden yanlış konumlanmış olabilir. Bunların hiçbiri bakımsızlıktan değil, projeden gelir ve teslimden sonra düzeltilmesi çok daha zordur. Yeni bir bloğa çağrıldığımızda ilk baktığımız yer bu üçü.