Vadi tabanı ile yamaç: Kağıthane'de kot farkının bedeli

Vadinin dibinden tepeye çıkan bir yolda yürürken beş yüz metrede yirmi metre kot kazanırsınız. Bu, mimari bir ayrıntı gibi görünür ama nem, hava akımı ve tesisat şeması bakımından iki ayrı yerleşim demektir. Kağıthane’nin haşere davranışı okunurken sokak adından çok, o sokağın dere yatağına göre nerede durduğuna bakmak gerekiyor.

Taban dolgusu neden nemi tutar

Vadi tabanındaki yapıların önemli bölümü zamanla doldurulmuş bir zemine oturuyor. Dolgu, doğal zemin gibi drene olmaz; yağmur suyu yavaş iner ve taban kotundaki bodrumlar yıl boyu yüksek nemde kalır. Yaz aylarında bu bodrumlar dışarıdan serin göründüğü için depo olarak kullanılır, kışın ise ısıtılan üst katlardan sızan ısıyla ılık bir hacme dönüşür. Serin ve nemli olan bir yer üreme alanı değildir; ılık ve nemli olan yer üreme alanıdır ve bu bodrumlar yılın büyük bölümünde ikincisidir.

Aynı taban kotunda yağmur suyu ile pis su hatlarının eski bağlantı noktaları da yoğunlaşır. Bir binanın kendi tesisatı yenilenmiş olsa bile sokak altındaki bağlantı aynı kalır; bu yüzden burada bina bazlı yenileme çoğu zaman beklenen sonucu vermez.

Yamaçta bir binanın bodrumu, komşusunun zeminidir

Dik yamaca oturan apartmanlarda ön cepheden bakınca zemin kat olan hacim, arka cepheden bakınca ikinci bodrumdur. Bu kot farkı, bina girişlerinin ve tesisat çıkışlarının farklı seviyelerde olmasına yol açar ve bitişik iki bina arasında beklenmedik geçişler doğurur. Bir binada yapılan sızdırmazlık işi, yandaki binanın açık kalan otopark rampasıyla anlamsızlaşabiliyor.

Şaft ise bu iki dünyayı dikey olarak bağlar. Alman hamam böceği için ısınan boru hattı boyunca ilerlemek, açık bir merdivende yürümekten çok daha güvenli. Bu yüzden şikâyetin geldiği daireyle birlikte alt ve üst daireyi de açtırmadığımız işlerde sonucun ömrü kısalıyor.

Yamaç yapılarında bir de otopark rampası var. Rampa, sokak kotundan bodrum kotuna kesintisiz inen açık bir kanal; kepenk kapalıyken bile alt kenarında birkaç santimlik boşluk kalıyor. Bu boşluk, yamaçtaki binalarda gördüğümüz en yaygın giriş noktası ve kapatılması en kolay olanı. Fırça tipi bir alt profil, çoğu binada tek başına gece trafiğini kesiyor.

Çağlayan’ın ofis blokları ile Nurtepe’nin sokakları

Çağlayan ve Seyrantepe tarafındaki yeni ofis ve otel yapıları teknik olarak modern; sorunları da modern: kapatılmamış kablo geçişi, sürekli çalışan teknik oda ısısı, yükleme kapısının eşiği. Nurtepe, Hamidiye ve Çeliktepe tarafındaki mahalle dokusunda ise tablo klasiktir — dar sokak, bitişik nizam, ortak çöp noktası, yıllarca kullanılan bodrum kiler. İki bölgede kullandığımız yöntem seti neredeyse hiç kesişmiyor.

Aynı ilçede bu iki dünya birbirine değiyor da. Ofis bloğunun otoparkı ile mahalle sokağı arasındaki mesafe bazen tek duvardır ve o duvarın dilatasyon boşluğu her iki tarafa açıktır.

Dönüşüm hattı hangi dönemde ne yapar

Yıkım başladığında çevredeki binalarda kısa süreli ama keskin bir artış olur; boşalan yapının nüfusu en yakın sıcak hacme yönelir. İnşaat sürerken şantiye alanında besin ve su bulunur, bu da basıncı bir yıl boyunca yüksek tutar. Yeni blok teslim edildikten sonra tablo yumuşar. Bu üç aşamayı bilerek plan yapmak, aynı sokakta üç yıl boyunca aynı işi yapmaktan farklı.

İstinat duvarları bu süreçte ayrı bir konu. Yamaçta yeni açılan kazı, eski istinat duvarının arkasındaki boşlukları ortaya çıkarır; o boşluklar kapatılmadığında kalıcı bir koridora dönüşür.

Uçan tarafta da vadinin kendine ait bir davranışı var. Akşam serinlemesiyle birlikte soğuyan hava vadi tabanında birikir ve rüzgâr üst kotlarda eserken taban tamamen durgun kalır. Bu durgunluk, akşam uçuşunun taban kotunda yamaca göre erken başlaması ve daha uzun sürmesi anlamına geliyor. Aynı sokakta iki yüz metre yukarıda oturan biri “bizde yok” diyebiliyor ve haklı da oluyor.

Vadi nemi uygulamayı da etkiler

Bağıl nemin yüksek olduğu bir hacimde uygulanan kalıcı bariyerin yüzeyde kuruması uzar ve etkisi beklenenden erken düşer. Bodrum uygulamalarında havalandırmayı önce açtırmamızın sebebi bu. Nem alıcı çalıştırılan depolarda aynı üründen belirgin biçimde daha uzun sonuç alıyoruz; ürünü değiştirmeden, sadece ortamı değiştirerek.

Tek katta biten iş

Bu stokta en sık gördüğümüz eksik, dikey hattın bir noktasında durdurulmuş uygulamadır. Dördüncü kattaki daire yapılır, üçüncü ve beşinci açık kalır, iki hafta sonra sayı yerine döner. Şaftı olan bir binada tek daire işi almadığımız durumlar var; alıyorsak da bunun geçici bir önlem olduğunu teklifin üstüne yazıyoruz. Söylenmemiş bir sınır, sonradan tartışmaya dönüşüyor.