Belediye çemberi dairenizin şaftını sıkmaz

“Belediye zaten ilaçlıyor” cümlesi bir mit gibi durmuyor, çünkü ilk bakışta doğru. İlaçlıyorlar. Yaz aylarında akşamüstü sokakta ekip görürsünüz, rögar kapaklarına uygulama yapılır, dere kenarları ve park çevreleri işlenir. Bu çalışmanın ölçeği de küçümsenecek gibi değil. Yanlış olan şey çalışmanın varlığı değil, kapsamı hakkındaki varsayım.

Kamu çemberinin gerçekten aldığı yük

Belediye ekiplerinin ana muhatabı iki gruptur: sivrisinek larvası ve sokak kemirgeni. Larva mücadelesi rögar, foseptik, dere yatağı, göletli park ve durgun su noktalarında yapılır; asıl iş burada üretimi kesmektir ve doğru yapıldığında akşam uçuşunu ciddi biçimde düşürür. Kemirgen tarafında sokak kanalizasyon hattına ve konteyner çevresine yem istasyonları konur. Bunlar gerçekten yük alan işlerdir. Bir mahallede yaz boyunca rögara hiç dokunulmasaydı, sitelerin kendi bahçelerinde ne yaparsa yapsın sonuç alması çok zorlaşırdı. Yani bu hizmete karşı bir cümle kurmuyoruz; sınırını çiziyoruz.

Sınır tapu sınırıdır

Kamu ekibi kamu alanında çalışır. Sokak, park, rögar, dere, resmî bina — evet. Sizin dairenizin mutfak dolabı, banyonuzun gider ızgarası, apartmanınızın merdiven boşluğu, sitenizin çöp odası — hayır. Bu bir gönülsüzlük değil, yetki meselesi; özel mülkün içine girme yetkisi olmayan bir ekipten binanızın şaftını işlemesini bekleyemezsiniz. Talep hattına şikâyet bıraktığınızda gelen ekip sokağa uygulama yapar ve gider. Sonrasında “belediye geldi ama geçmedi” denir; oysa yapılan iş zaten sizin gördüğünüz problemi hedeflemiyordu.

En sık karıştırılan tür: Alman hamam böceği

Bu ayrım en net şurada görünür. Mutfağınızda gördüğünüz küçük kahverengi hamam böceği tam anlamıyla bir iç mekân türüdür; sokakta yaşamaz, rögarda kolonileşmez, kışın dışarıda hayatta kalamaz. Ömrü boyunca sokağa hiç çıkmayan bir canlıyı, sokağa yapılan bir uygulamayla bitirmeyi beklemek fiziksel olarak mümkün değil. Bu tür daireden daireye tesisat şaftı, ortak duvar boşluğu, çöp şutu ve taşınan eşya üzerinden hareket eder. Amerikan türü ve kanalizasyon kaynaklı büyük bireyler için kamu çalışması bir miktar fark yaratır; Alman türü için yaratmaz. Aynı şekilde tahta kurusu, pire ve gümüş böceği dosyalarının hiçbiri belediye kapsamında değildir.

Aradaki masa: yönetim

Bu yüzden ortada iki değil üç aktör var ve en çok atlanan orta sıradaki. Merdiven boşluğu, asansör kuyusu, çöp odası, bodrum, otopark, kazan dairesi, tesisat şaftı ve bahçe — bunlar ne belediyenin ne de tek bir dairenin sorumluluğunda. Site ya da apartman yönetiminin işidir ve kat malikleri kararıyla bütçelenir. Bir blokta kronik hamam böceği varsa çözüm burada başlar: ortak alanların periyodik olarak işlenmesi, çöp odası kapısına fitil takılması, şaft ağızlarının kapatılması, boş dairelerin listelenmesi. Tek daire olarak ne yaparsanız yapın, bu adımlar atılmadıysa siz sadece kendi kapınızda bir tampon tutuyorsunuz.

Takvimlerin çakışmadığı aylar

Bir de zamanlama farkı var ve bu fark tek başına mitin neden bu kadar sık kırıldığını açıklıyor. Kamu larva ve uçkun programı esas olarak Mayıs–Ekim arasında yoğunlaşır, çünkü hedeflenen tür o aylarda üretim yapar. Oysa dairenin içindeki hikâye tam ters yönde çalışır: kalorifer sezonu başladığında tesisat şaftı ısınır, mutfak–banyo hattı yıl boyu ılık kalır ve Alman türü kışın da üremeye devam eder. Kasım ile Mart arasında sokakta hiçbir ekip görmezsiniz ve o dönemde apartman içindeki nüfus en rahat büyüdüğü aralıktadır. Şubat ayında “belediye ilaçlamıyor mu” diye sorulduğunda verdiğimiz cevap bu: ilaçlıyor, ama o programın hedefi sizin gördüğünüz canlı değil ve o programın mevsimi de şu an değil.

Kimin neyi arayacağı

Pratikte şöyle bölüyoruz. Sokakta rögardan çıkan iri bireyler, konteyner çevresinde kemirgen, park ve dere kenarında akşam sivrisinek yoğunluğu — belediye talep hattı, mahalle ve sokak bilgisiyle. Merdiven, bodrum, çöp odası, şaft, ortak bahçe — yönetim, tercihen yazılı bir gündem maddesiyle. Dairenin içi, mutfak, banyo, yatak odası, balkon saksısı — ev sahibi.

Üçünün de aynı anda çalışması gerektiği durumlar var. Bir bloğun bahçesinde süs havuzu doluysa, dairede file taktırmak akşamı kurtarmaz. Sokak konteyneri kapaksızsa, sitenin kendi istasyonları sürekli okuma verir. Buna karşılık kendi kapı altındaki 6 mm’lik boşluğu kapatmayan bir daire, belediye ve yönetim işini eksiksiz yapsa bile o boşluktan misafir almaya devam eder. Üç işten hangisi eksikse hikâye orada tıkanıyor.