Sıfır ev, sıfır karton, sıfır boş kat değildir

Anahtar teslim alınmış, hiç kullanılmamış bir daireye taşınan insanın haşere düşünmemesi son derece mantıklı. Duvarlar yeni, tesisat yeni, mutfak dolabının içi kutudan çıkmış gibi. Bu iyimserliğin gerçek bir dayanağı da var, o yüzden önce onu kabul edelim.

Yeni yapının devralmadığı şeyler

Altmış yıllık bir apartman dairesinde mücadelenin yarısı geçmişle uğraşmaktır: fırın altında yıllarca birikmiş yağ filmi, defalarca boyanmış duvarın kabaran kenarı, çatlamış sıva, kırık gider ızgarası, sökülemeyen ahşap süpürgeliğin arkasındaki boşluk. Bunların her biri Alman türü için barınak, kemirgen için koridordur. Yeni bir dairede bu miras yoktur; yüzeyler düzgün, derzler kapalı, gider contaları sağlamdır. Aynı yoğunluktaki bir istila yeni yapıda daha kolay bulunur ve daha çabuk kapanır. Yani “sıfır ev daha avantajlıdır” cümlesi doğrudur — “sıfır evde olmaz” cümlesi değil.

İnşaatın kendi bıraktığı miras

Avantaj çoğu zaman daha teslim edilmeden aşınmaya başlar. Şantiye döneminde bina, işçilerin öğle yemeğini yediği, çayını içtiği ve çöpünü bıraktığı bir yerdir; kalıp tahtası, karton ambalaj, strafor artığı ve moloz haftalarca kat boşluklarında bekler. Karton, hamam böceğinin en sevdiği malzemedir: gözenekli, karanlık, dar. Asma tavan boşluğunda unutulmuş bir koli, teslimattan sonra da orada durur. Aynı şekilde ustaların çantası kattan kata, binadan binaya gezer; sahada karşılaştığımız yeni bina dosyalarının bir kısmı doğrudan bu hareketle açıklanabiliyor.

Boş dairenin sessiz kuluçkası

Yeni bloklarda en çok gözden kaçan etken bu. Yüz daireli bir binada ilk yıl içinde otuz daire boş kalabilir. Boş dairede kimse ışık açmaz, kimse böcek görmez, kimse şikâyet etmez; sifon uzun süre çekilmediği için gider su contası buharlaşır ve tesisat şaftı ile daire arasındaki tek engel ortadan kalkar. Kimsenin bakmadığı bir daire, tam da bu yüzden bloğun en rahat üreme alanı olur. Sonra bir gün oraya biri taşınır, temizliğe başlar ve popülasyon komşu dairelere dağılır. Esenyurt ve batı hattındaki yeni konut yoğunluğunda bu senaryoyu her ay görüyoruz; şikâyet eden daire çoğu zaman kaynağın kendisi değildir.

Sirkülasyonun getirdiği yolcular

Yeni yapıda kiracı değişimi de hızlıdır ve her taşınma bir eşya trafiği demektir. İkinci el baza, ilan üzerinden alınmış koltuk, bir tanıdıktan devralınan halı, nakliyecinin kullandığı battaniye — hepsi kendi dikişini getirir. Tahta kurusu için binanın yaşı hiçbir anlam ifade etmez; onun ilgilendiği şey uyuyan bir konak ve dar bir kıvrımdır. Yeni bir daireye taşınmanın ilk haftasında gelen ısırık şikâyetlerinin kaynağı neredeyse her zaman eşyadır, bina değil.

İlk yılda ortak alanın sahibi belirsizdir

Yeni bloklarda gözden kaçan bir boşluk daha var ve bu idari bir boşluk. Bina henüz tamamen teslim edilmediği için kat malikleri kurulu düzgün toplanamaz, yönetim çoğu zaman geçici olarak müteahhit tarafında durur, aidat düzeni oturmamıştır. Bu dönemde ortak alanların periyodik bakımını kimsenin üstlenmediğini sık görüyoruz. Çöp odasının kapağı, bodrum katının rögarı, otoparkın gider ızgaraları ve kazan dairesi ilk yıl boyunca hiç açılmaz. Oysa hem inşaat artığının kalıntısı hem de yeni taşınan yüz hanenin çöp üretimi tam olarak o dönemde üst üste biner. Dairesinde sorun yaşayan sakin, sorunu kime anlatacağını bilemez; teknik ofis “bizim işimiz değil” der, yönetim henüz yoktur. Bu boşluk kapanana kadar geçen aylar, popülasyonun en rahat çalıştığı aylardır.

Peyzajın altı ıslak kalır

Bir de dış tarafı var. Yeni sitelerde peyzaj sulaması düzenlidir, süs havuzu vardır, rögar kapakları henüz oturmamıştır ve inşaat çukurundan kalan su birikintileri ilk yaz boyunca kalabilir. Bunların hepsi sivrisinek için üretim alanıdır. Bahçesi yokmuş gibi görünen bir sekizinci kat dairesinde akşamları vızıldama oluyorsa, bakılacak yer genellikle balkondaki saksı tabağı ve blok girişindeki peyzaj hattıdır.

Bütün bunların pratik karşılığı basit: teslim tutanağı bir keşif değildir ama yerine geçebilecek beş dakikalık bir kontrol var. Mutfak ve banyo gider ızgaralarını açıp içine bakın, asma tavan kapaklarını kaldırıp karton artığı arayın, kapı altı boşluklarını ölçün, kombinin ve klimanın tesisat deliğinin dolgusuna bakın, sifonları çekip su contasını doldurun. Boş kaldığını bildiğiniz bir üst veya alt daire varsa bunu yönetime not düşün. Sıfır bir dairede bu kontrolü yapmak on dakika sürer; birinci yılın sonunda yapmak bir dosya açar.