Neden ilk gün çoğaldı?

Bize en sık gelen telefon şudur: “Dün geldiniz, bu sabah mutfak eskisinden kalabalık. Sanırım ilaç işe yaramadı, hatta kızdırdı.” Ses tonunda genelde biraz da kandırılmışlık vardır ve bu tepkiyi anlamamak imkânsız. Para verdiniz, ev bir gün ilaçlı kaldı, sonuç ters çıktı gibi görünüyor. Bu sorunun dürüst cevabı “merak etmeyin, normaldir” değil; çünkü bazen normal değildir. Cevap, hangi mekanizmanın çalıştığını ayırmaktan geçiyor.

Yaygın açıklama neden yetersiz

Kolay cevap şu: “ilaç onları yuvadan çıkardı.” Bu cümle kısmen doğru ama her durumu kapsamadığı için işe yaramaz. Karıncada olan şeyle hamam böceğinde olan şey aynı değil, jelle olan şeyle kalıcı yüzey uygulamasında olan şey de aynı değil. Aynı gözlemin arkasında birbirinden bağımsız üç süreç var ve hangisinin çalıştığını anlamak, üç gün sonra ne yapacağınızı belirliyor.

Birinci mekanizma: yem keşfedildi

Jel yem kondu ve koloni onu buldu. Karıncada bu en görünür halidir: bir işçi noktayı bulur, döner ve arkasında iz bırakır; birkaç saat içinde o noktaya giden düzgün bir kol oluşur. Sabah kalktığınızda tezgâhta dünden fazla birey görürsünüz çünkü artık bir hedefleri var. Hamam böceğinde de benzer şekilde, daha önce gündüz hiç görmediğiniz bireyler yem noktalarının çevresinde dolaşmaya başlar. Bu tablo iyi haberdir: yem, taşıyıcı bireyler aracılığıyla yuvaya gidiyor demektir. Yapılacak tek şey noktalara dokunmamak.

İkinci mekanizma: saklandığı yerden çıkarılma

Bazı temas etkili formülasyonların böcek üzerinde huzursuzluk yaratan bir yan etkisi vardır; canlı, işlenmiş yüzeyle temas ettiğinde saklandığı dar aralıkta kalamaz ve açığa çıkar. Dolabın arkasında, prizin boşluğunda, buzdolabının motor bölmesinde duran nüfusun bir kısmı bu yüzden gün ortasında ortalıkta görünür. Burada gördüğünüz artış gerçek bir nüfus artışı değil, görünürlük artışıdır — zaten oradaydılar, sadece bakabildiğiniz bir yere geldiler. Bu bireylerin çoğu 24–72 saat içinde düşer.

Üçüncü mekanizma: takvim öyle işliyor

Gelişim düzenleyici içeren bir uygulama yapıldıysa erginlerin bir kısmı zaten ölmeyecek; hedef üremeyi ve gelişimi kesmektir. Aynı şekilde uygulama gününde ortamda bulunan yumurta kapsülleri kendi süresine göre açılır. Yani ikinci haftada gördüğünüz küçük bireyler yeni bir istila değil, uygulamadan önce çoktan bırakılmış yumurtaların çıkışıdır. Bu yüzden “arttı” gözlemini ilk 48 saat, ilk hafta ve üçüncü hafta olarak ayırmadan konuşmak mümkün değil.

Pirede artış bambaşka bir sebeple olur

Pire dosyasında aynı gözlemin arkasında dördüncü bir mekanizma çalışır ve bunu ayrıca anlatmak gerekiyor. Larva gelişimini tamamladığında kendini koruyucu bir kılıfın içine alır ve bu evrede hiçbir kimyasal ona ulaşmaz; haftalarca, uygun koşullarda aylarca bekleyebilir. Kılıfı açtıran şey ısı, karbondioksit ve titreşimdir — yani bir konağın yaklaşması. Uygulamadan sonra eve girip yürümeye başladığınızda halının dibindeki o kılıflar tam olarak bu sinyali alır ve içeriden yeni ergin bireyler çıkar. Bilek hizasında birkaç gün boyunca yeni ısırık görülmesi bu yüzden şaşırtıcı değil. Kalıcı bariyer tam da bu çıkışı karşılamak için bırakılır; halıyı 48 saat dolmadan yıkamak, çıkacak nesli karşılayacak katmanı önceden silmek anlamına gelir.

Bu cevabın geçersiz olduğu durumlar

Her artış iyi haber değil. Şu üç tablo bizim için uyarıdır: uygulamadan sonra hiç görülmediğiniz bir odada birey çıkması, gördüğünüz canlının farklı bir tür olması, ve tahta kurusu dosyasında yeni ısırıkların devam etmesi. İlkinde kapsam eksik kalmış olabilir, ikincisinde teşhis baştan yanlış kurulmuştur, üçüncüsünde ise “artış” hiçbir şekilde beklenen bir tablo değildir — tahta kurusu uygulamasından sonra ısırık sayısının artması bir başarı işareti sayılmaz. Bu üç durumda beklemek yerine aramak gerekir.

En kötü tepki: silmek

Panikle yapılan temizlik, üç mekanizmanın da işini bozar. Islak paspas süpürgelikteki kalıcı filmi alır, ıslak bez jel noktasını kaldırır, halı yıkama pire bariyerini siler. Ertesi gün “hem ilaçlattım hem temizledim” diyen ev, aslında yaptığı işi iptal etmiştir. İlk 48 saat kuru süpürme serbesttir, ıslak temizlik ertelenir, jel noktaları yerinde kalır.

Bunun yerine sizden istediğimiz şey kayıt tutmak. Telefonla üzülmek yerine iki fotoğraf çekin: canlı mı ölü mü, hangi odada, hangi saatte. Ölü birey sayısındaki artışla canlı birey sayısındaki artış tamamen farklı iki bilgidir ve bu ayrım telefonda değil, karede yapılır. Üçüncü gün konuşulduğunda tablo çoğunlukla kendini açıklar.